Η σχέση ανθρώπου και φύσης στην σκέψη του Μάρξ

Η σχέση ανθρώπου και φύσης στην σκέψη του Μάρξ έχει απασχολήσει (*) αυτό το ιστολόγιο. Όπως και οτι συχνά έχει κατηγορηθεί αδίκως και απο αμάθεια απο οικολόγους του σοσιαλδημοκρατικού συρμού για "προμηθεανισμό" [έμφαση στην βιομηχανική ανάπτυξη χωρίς προβληματισμό για τον οικολογικό αντίκτυπο της]. Πρόσφατα διάβασα ενα εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο στο Monthly Review, το οποίο έχει πρωτοστατήσει σε μια γενικότερη προσπάθεια να απαντηθεί αυτή η κατηγορία.

Μεταφράζω το τελευταίο μέρος του εν λόγω άρθρου,  συνιστώντας ανάγνωση του.

The Emergence of Marx’s Critique of Modern AgricultureEcological Insights from His Excerpt Notebooks

by Kohei Saito

συμπέρασμα

Συνοψίζοντας, αν  η βιομηχανική γεωργία στον καπιταλισμό το μόνο που κάνει είναι  να εξαντλεί  τη γη μακροπρόθεσμα, παρά την εντατική χρήση των συνθετικών λιπασμάτων, τότε ένα σοσιαλιστικό πρόγραμμα θα πρέπει να πραγματοποιήσει μια ριζική αλλαγή. Αυτό σημαίνει να μάθουμε να διαχειριζόμαστε τα εδάφη πιο ολιστικά, χρησιμοποιώντας καλύτερα περιστροφές και άλλες πρακτικές διαχείρισης από αυτές που είναι δυνατές με την λογική της καπιταλιστικής αγοράς. Αυτές οι πρακτικές θα πρέπει να αποσκοπούν στη διατήρηση και την ανάπτυξη της οργανικής ύλης του εδάφους βελτιώνοντας την υγεία της γης  και των βιολογικών, χημικών και φυσικών χαρακτηριστικών της. Σε αντίθεση με μια κοινή κριτική του ''Προμηθεανισμού'' του  Μαρξ, ο ίδιος    δεν υπερεκτιμούσε καθόλου την σύγχρονη ανάπτυξη της τεχνολογίας. Αντί αυτού, αναλύοντας πώς η λογική του κεφαλαίου μεταμορφώνει τον διαχρονικό μεταβολισμό μεταξύ των ανθρώπων και της φύσης, ο Μαρξ τονίζει πειστικά την αναγκαιότητα για συνειδητή αλληλεπίδραση με την φύση για να καταστεί δυνατή η βιώσιμη ανάπτυξη της ανθρωπότητας και της φύσης, ενώ  αναδεικνύει τον παραλογισμό και τις αντιφάσεις της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων στον  καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής

Στην θεωρητική ανάπτυξη μιας  πιο ορθολογικής μορφής  του πολιτισμού, οι  σύγχρονες  φυσικές επιστήμες, συμπεριλαμβανομένων της γεωργικής χημείας και της γεωλογίας του Liebig και Johnston, θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για τον Μαρξ, επειδή αποκαλύπτουν απαραίτητες προϋποθέσεις για την αναπαραγωγή της αρχικής κατάστασης του εδάφους. Μετά τη δημοσίευση του πρώτου τόμου του Κεφαλαίου, ο Μαρξ καταπιάστηκε με μια πιο εντατική μελέτη των φυσικών επιστημών. Σ' όλη αυτή τη πορεία, ο Μαρξ επιχείρησε μια κρίσιμη κατανόηση της τρέχουσας οικολογικής υποβάθμισης  στον καπιταλισμό από ευρύτερη επιστημονική άποψη. Παρ 'όλα αυτά, παρά την αδιάκοπη προσπάθεια του, ο Μαρξ δεν μπόρεσε ποτέ να ενσωματώσει πλήρως αυτές τις ευρύτερες ιστορικές αναλύσεις της γεωργίας και του πολιτισμού στην κριτική του για την πολιτική οικονομία. Ωστόσο, καθώς οι τελευταίες σημειώσεις του Μαρξ καθίστανται ολοένα και περισσότερο διαθέσιμες μέσω του MEGA2, η προσεκτική εξέτασή τους θα επιτρέψει σε αναλυτές να εξηγήσουν τον τρόπο με τον οποίο στο σοσιαλιστικό σχέδιο του ο Μαρξ οραματίστηκε την αποκατάσταση της απόλυτης ενότητας στην μεταβολική αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων και της φύσης.

✳✳✳✳✳

* Για σχετικά κείμενα στο ιστολόγιο δες 'Μεταβολικό Ρήγμα' στά θέματα (ετικέτες).

Ο Μαρξισμός και το Μεταβολικό Ρήγμα

Πρόσφατα διάβασα κάπου τα αποτελέσματα μιας  δημοσκόπησης που δίνει  σε κάποιο πρώην γκρουπούσκουλο οικολόγων μεγαλύτερο ποσοστό απ' ότι στο ΚΚΕ.

Θα κάνω έναν αφορισμό:
Πιστεύω ότι ο προβληματισμός για το περιβάλλον αφορά  την σχέση του ανθρώπου με τη φύση και πρέπει να βρίσκεται στην καρδιά της σύγχρονης μαρξιστιστικής σκέψης. Αν αυτό δεν συμβαίνει τότε δεν πρόκειται για μαρξιστιστική ή για σύγχρονη σκέψη.

  
Σε όσους αναγνώστες διαβάζουν αγγλικά θα συνιστούσα το παρακάτω άρθρο. Marx and the Rift in the Universal Metabolism of Nature by John Bellamy Foster [Ελπίζω να γράψω μια σύνοψη του σύντομα]:

Διαβάστε επίσης ένα σχετικό άρθρο εδω

 

''This article is an expanded and slightly altered version of a keynote address under the same title presented to the Marxism 2013 Conference in Stockholm on October 20, 2013. That address built on ideas introduced in the author’s Rosa Luxemburg Lecture, “The Great Rift,” presented to the Rosa Luxemburg Stiftung in Berlin on May 28, 2013.

The rediscovery over the last decade and a half of Marx’s theory of metabolic rift has come to be seen by many on the left as offering a powerful critique of the relation between nature and contemporary capitalist society. The result has been the development of a more unified ecological world view transcending the divisions between natural and social science, and allowing us to perceive the concrete ways in which the contradictions of capital accumulation are generating ecological crises and catastrophes.
Yet, this recovery of Marx’s ecological argument has given rise to further questions and criticisms. How is his analysis of the metabolism of nature and society related to the issue of the “dialectics of nature,” traditionally considered a fault line within Marxist theory? Does the metabolic rift theory—as a number of left critics have recently charged—violate dialectical logic, falling prey to a simplistic Cartesian dualism?1 Is it really conceivable, as some have asked, that Marx, writing in the nineteenth century, could have provided ecological insights that are of significance to us today in understanding the human relation to ecosystems and ecological complexity? Does it not rather stand to reason that his nineteenth-century ruminations on the metabolism of nature and society would be “outmoded” in our more developed technological and scientific age?2
In the following discussion I shall attempt briefly to answer each of these questions. In the process I shall also seek to highlight what I consider to be the crucial importance of Marx’s ecological materialism in helping us to comprehend the emerging Great Rift in the earth system, and the resulting necessity of an epochal transformation in the existing nature-society metabolism''.

read Monthly Review for the rest of this article

 

.

Προς μια Νέα Προσέγγιση του Περιβάλλοντος (αναδημοσίευση)

Μια εισαγωγικη νοτα

 

Στο άρθρο Προς μια Νέα Προσέγγιση του Περιβάλλοντος γίνονται κάποιες διαπιστώσεις για τον χαρακτήρα της σημερινής περιβαλλοντικής κρίσης και της   αναγκαιότητας  για μια νέα παρέμβαση της Μαρξιστικής αριστεράς που να εστιάζεται στη ανάπτυξη του περιβαλλοντικού κινήματος  με τρόπο που η προοπτική της ανατροπής του καπιταλισμού να καταστεί στρατηγικός του στόχος.  Κι αυτό όχι απλά γιατί θα ωφελούσε στην ανάπτυξη της Μαρξιστικής αριστεράς αποτελώντας ευχής έργο, αλλά γιατί, αν το ζητούμενο είναι η διάσωση του πλανήτη, τότε η ανατροπή του καπιταλισμού πρέπει να θεωρείται όχι μόνο κοινωνικά αναγκαία αλλά και και μέρος της φυσικής εξελιξης μας.